ADHD en ADD: stoornis, ontwikkelingsvariant of regulatieprobleem?

ADHD en ADD worden vaak gepresenteerd als één en dezelfde hersenstoornis. Alsof iedereen met deze diagnose een “defect brein” heeft dat te weinig dopamine maakt. Maar dat beeld klopt niet. Binnen Witteveen Gezond maken we een belangrijk onderscheid dat in de reguliere zorg vaak verloren gaat:

Er bestaat een kleine groep met een aangeboren neuro-ontwikkelingsvariant (echte ADHD),maar de meerderheid heeft een functioneel regulatieprobleem — geen structurele hersenstoornis.

Dat verschil is cruciaal voor begrip, behandeling en zelfbeeld.

De kleine groep: neurodevelopmentale (“echte”) ADHD

Er is inderdaad een subgroep waarbij ADHD aantoonbaar samenhangt met de hersenontwikkeling vanaf de zwangerschap of geboorte.

Wat zien we bij deze groep?

In groepsonderzoek (MRI/fMRI) zien we gemiddeld:

• Tragere ontwikkeling van de prefrontale cortex (planning, remming, overzicht)

• Afwijkende rijping van basale ganglia (impulscontrole, timing)

• Soms een kleiner of later rijpend cerebellum

• Lagere basale dopaminerge tonus

Dit noemen we:

Neurodevelopmental ADHD

Belangrijk om te benadrukken:

• Het gaat om ontwikkelingsvertraging of -variant, niet om hersenbeschadiging

• Niet elk individu is duidelijk “afwijkend” op een scan

• Veel rijping gebeurt alsnog met de tijd

En medicatie dan?

Langdurige stimulantia kunnen:

• De functionele activiteit van de PFC verbeteren

• De rijping tijdelijk ondersteunen

• Soms een inhaaleffect laten zien in hersenontwikkeling

Maar:

Medicatie laat hersenen niet groeien omdat ze kapot zijn, maar verlaagt de energetische en neurochemische drempel zodat rijping mogelijk wordt.

De grote groep: ADHD en ADD als functioneel regulatieprobleem

De meerderheid van kinderen en volwassenen met de diagnose ADHD of ADD valt niet in bovenstaande categorie.

Bij hen zien we meestal:

• Normaal aangelegde hersenstructuren

• Geen aangeboren ontwikkelingsstoornis

• Wél een brein dat chronisch ontregeld is

Dit noemen we binnen Witteveen Gezond:

Aandachts- en gedragsproblemen als gevolg van systeemoverbelasting

Waardoor raakt dat systeem ontregeld?

Vaak door een combinatie van:

• Chronische stress (vroeg of langdurig)

• Emotionele onveiligheid of hoge druk

• Slaaptekort en verstoord dag-nachtritme

• Voedingsmismatch (bloedsuiker, tekorten)

• Darm–immuun–brein-interactie

• Overprikkeling (tempo, schermen, verwachtingen)

Het brein staat continu in een overlevingsmodus.

ADHD is geen aandachtstekort, maar aandachts-overbelasting

Binnen Witteveen Gezond zien we ADHD niet als:

• Te weinig aandacht

• Gebrek aan discipline

• Een “kapot brein”

Maar als:

Een brein dat te veel tegelijk moet monitoren

Het systeem staat voortdurend “aan”:

• Dreiging

• Verandering

• Sociale signalen

• Interne spanning

Aandacht versnippert niet omdat iemand niet wil focussen, maar omdat het brein geen rusttoestand meer kent.

Gedragsprobleem? Het gedrag is het eindpunt

Het klopt dat ADHD/ADD zich vaak uit in gedrag:

• Onrust

• Impulsiviteit

• Dromerigheid

• Chaos

• Vermijding

Maar binnen Witteveen Gezond geldt:

Gedrag is nooit de oorzaak — het is de uitkomst van ontregeling

Het zenuwstelsel zit vast in:

• Hyperarousal → ADHD

• Hypoarousal / dissociatie → ADD

ADHD en ADD: overeenkomsten en verschillen

Overeenkomsten

• Problemen met aandachtregulatie

• Verstoorde PFC-aansturing

• Hoge gevoeligheid

• Sterke koppeling met stress en energiehuishouding

Verschillen

ADHD	ADD
Hyperarousal	Hypoarousal
Motorische onrust	Mentale afwezigheid
Impulsief, extern	Ingetrokken, intern
“Te veel”	“Niet aanwezig”
Wordt snel gezien	Wordt vaak gemist

Witteveen Gezond-vertaling:

• ADHD: het systeem staat continu op scherp

• ADD: het systeem trekt zich terug om te overleven

Waarom alles nu ADHD heet

Dat alles onder ADHD wordt geschaard is niet toevallig:

• Diagnose geeft toegang tot zorg en ondersteuning

• Context wordt minder bekeken dan gedrag

• Snel labelen is makkelijker dan systeemherstel

Maar de keerzijde is groot:

• Overdiagnostiek

• Onnodige medicatie

• Identiteitsvorming rond een label

• Te weinig aandacht voor herstel van regulatie

Wat vraagt ADHD/ADD écht?

Niet onderdrukken, maar reguleren.

Wat helpt:

• Ritme boven discipline

• Beweging als regulatie, niet als straf

• Stabilisatie van bloedsuiker en energie

• Herstel van slaap en dagstructuur

• Zenuwstelselveiligheid

• Begrip voor emotionele betekenis (“ik ben te veel / ik pas niet”)

Wanneer het systeem weer veilig en energetisch stabiel is, zie je vaak:

• Diepe focus (hyperfocus)

• Creativiteit

• Empathie

• Intuïtief denken

• Ondernemerschap

Samenvatting

• Ja, er bestaat echte neurodevelopmentale ADHD

• Die groep is klein

• Medicatie ondersteunt soms rijping, maar herstelt geen defect

• De meeste ADHD/ADD is functioneel en omkeerbaar

• Gedrag is een signaal, geen fout

ADHD is geen stoornis die bestreden moet worden, maar een intelligent systeem dat te lang in overleving heeft gestaan.