Epigenetica: waarom je genen niet je lot bepalen

Veel mensen denken nog steeds dat gezondheid vastligt in je DNA. Dat wat je meekrijgt bij geboorte onvermijdelijk bepaalt hoe je leven en gezondheid verlopen. Epigenetica laat zien dat dit beeld niet klopt. Je genen zijn geen vast programma, maar een mogelijkhedenpakket dat voortdurend wordt beïnvloed door hoe jij leeft, denkt, eet, voelt en herstelt.

Wat is epigenetica?

Epigenetica gaat over alles wat bovenop je genen ligt. Het beschrijft de mechanismen die bepalen welke genen actief zijn en welke niet, zonder dat de DNA-code zelf verandert.

Belangrijke epigenetische schakelaars zijn:

• DNA-methylatie – genen worden afgeremd of juist geactiveerd

• Histonmodificaties – DNA wordt strakker of losser opgerold

• Signalen vanuit het zenuwstelsel, hormonen en immuunsysteem

Met andere woorden: je lichaam leest niet automatisch alle genen, maar alleen datgene wat op dat moment nodig lijkt.

Overleving versus herstel

Het lichaam maakt continu een fundamentele keuze: sta ik in overleving of in herstel?

• Langdurige stress, angst, ontsteking, slaaptekort of mentale druk → genexpressie gericht op overleven

• Veiligheid, rust, goede voeding, ritme en verbinding → genexpressie gericht op herstel en regeneratie

Wanneer iemand te lang in overleving blijft, raakt het systeem ontregeld. Klachten ontstaan dan niet omdat het lichaam faalt, maar omdat het te lang heeft moeten aanpassen.

Je lichaam doet niets ‘fout’

Vanuit epigenetisch perspectief is het belangrijk om klachten anders te bekijken. Het lichaam is niet tegen je aan het werken, maar voor je.

• Stressreacties zijn beschermingsmechanismen

• Ontstekingen zijn pogingen tot herstel

• Metabole veranderingen zijn aanpassingen aan schaarste of dreiging

Ziekte is vaak geen vijand, maar een signaal dat het lichaam vastzit in een overlevingsprogramma.

Waarom epigenetica hoopvol is

Het krachtige aan epigenetica is dat het veranderbaar is. Omdat genexpressie reageert op omgeving en context, kan herstel weer op gang komen zodra die context verandert.

Factoren die hier direct invloed op hebben:

• voeding en timing van eten

• slaap en dag-nachtritme

• beweging (passend bij de belastbaarheid)

• ademhaling en regulatie van het zenuwstelsel

• emotionele veiligheid, zingeving en betekenis

Zoals celbioloog Bruce Lipton het verwoordt: niet het gen, maar de omgeving bepaalt het gedrag van de cel.

Epigenetica in mijn praktijk

In mijn praktijk kijk ik daarom niet alleen naar de klacht, maar naar het totale epigenetische plaatje:

• Wat houdt dit lichaam in overleving?

• Welke systemen staan continu ‘aan’?

• Wat is nodig om het gevoel van veiligheid te herstellen?

Het doel is niet om symptomen te onderdrukken, maar om het lichaam te helpen weer vertrouwen te krijgen in herstel.

Tot slot

Epigenetica laat zien dat gezondheid geen vaststaand gegeven is, maar een dynamisch proces. Wanneer omstandigheden veranderen, verandert de biologie mee.

Dat maakt herstel niet altijd eenvoudig, maar wel mogelijk.