Ziekte, pathogenen en regulatie – een ander verhaal

We leven in een wereld vol micro-organismen. Miljoenen bacteriën, virussen, schimmels en parasieten bewegen zich voortdurend om en door ons heen. En toch wordt maar een heel klein deel daarvan werkelijk problematisch voor de mens.

Dat roept een logische vraag op:

Als we continu worden blootgesteld, waarom worden we dan niet continu ziek?

Het korte antwoord: omdat ziekte zelden een probleem van blootstelling is. Het is vrijwel altijd een probleem van regulatie.

Slechts een fractie is problematisch

Van de miljoenen bekende micro-organismen worden er naar schatting ongeveer 1500 gezien als potentieel pathogeen voor de mens. En zelfs die veroorzaken alleen klachten onder specifieke omstandigheden.

Dat gegeven zet het klassieke beeld – “een ziekteverwekker valt aan” – op losse schroeven.

We worden niet ziek omdat er iets binnendringt, maar omdat het lichaam niet meer goed kan plaatsen, afstemmen en reageren.

Mens en microbe: een evolutionair ecosysteem

Mens en microbe zijn samen geëvolueerd. Ons immuunsysteem is daarom niet ontworpen om elk organisme afzonderlijk te herkennen, maar om patronen te detecteren die evolutionair betekenisvol zijn.

Het herkent geen namen, maar signalen:

• schade

• stress

• verstoring

• energieverlies

Het zenuwstelsel – via onder andere de nervus vagus, hypothalamus en microglia – speelt hierin een centrale rol. Het interpreteert immuunsignalen en bepaalt of er moet worden opgeschaald, afgeremd of juist niets moet gebeuren.

Het immuunsysteem is dus geen los verdedigingsleger, maar onderdeel van een groter regulatiesysteem.

Waarom klachten zich herhalen

In de praktijk zie je iets opvallends:

• dezelfde persoon krijgt steeds virale klachten

• of steeds bacteriële ontstekingen

• of langdurige schimmel- of parasitaire problematiek

Ondanks duizenden mogelijke micro-organismen, keert vaak dezelfde categorie terug.

Dat is geen toeval. Het lichaam reageert niet willekeurig, maar volgt een vast regulatiepatroon.

Vier categorieën, vier thema’s

Globaal zijn klachten te groeperen in vier categorieën:

• Virussen – vaak gekoppeld aan overbelasting, timing en sociale afstemming

• Bacteriën – vaker verbonden aan grenzen, verantwoordelijkheid en territorium

• Parasieten – geassocieerd met energieverlies, uitputting en autonomie

• Schimmels/gisten – verbonden aan veiligheid, vasthouden en overleven

Dit zijn geen symbolische betekenissen, maar weerspiegelingen van fysiologische stresspatronen.

Emotie is fysiologie

Emoties zijn binnen dit kader geen ‘mentale bijzaak’. Ze zijn het gevolg van:

• autonome activatie

• hormonale aansturing

• energiebeschikbaarheid

• specifieke hersennetwerken

Langdurige toestanden zoals onveiligheid, oververantwoordelijkheid of uitputting vormen een biologisch landschap waarin bepaalde micro-organismen beter passen dan andere.

Daarom zijn klachten vaak emotioneel zo herkenbaar en consistent.

Energie bepaalt precisie

Immuunregulatie kost veel energie. Wanneer die energie beschikbaar is, kan het lichaam:

• nauwkeurig reageren

• tolerantie opbouwen

• herstellen en afronden

Bij energiegebrek vallen systemen terug op grovere strategieën:

• overreactie

• verkeerde reactie

• of juist geen reactie

Dat zijn geen fouten, maar noodoplossingen.

Moderne prikkels, oude programma’s

Onze moderne omgeving bevat prikkels die evolutionair nieuw zijn:

• plastics en chemische stoffen

• medicatie

• chronische prikkelbelasting

Het lichaam heeft hiervoor geen specifiek script. Het grijpt dan terug op het meest gelijkende oude programma – met soms verwarrende of langdurige klachten als gevolg.

Pathogenen als spiegels

Binnen dit perspectief zijn micro-organismen geen vijanden die bestreden moeten worden, maar spiegels van de systeemtoestand.

Soms zijn ze vooral een marker. Soms houden ze het probleem actief in stand. Maar zelden zijn ze het beginpunt.

Wat verandert bij herstel?

Wanneer regulatie, veiligheid en energie terugkeren, zie je vaak dat:

• klachten verschuiven of verdwijnen

• andere micro-organismen niet meer ‘aanslaan’

• het lichaam weer flexibel kan reageren

Het verhaal verandert – en daarmee de uitkomst.

Tot slot

Ziekte is zelden het gevolg van één boosdoener. Het is meestal het signaal van een systeem dat zijn samenhang is kwijtgeraakt.

Wie alleen bestrijdt, blijft vaak herhalen. Wie leert begrijpen hoe het lichaam reguleert, creëert ruimte voor duurzaam herstel.